Nội dung chính
Bình bát dây – loài rau dại từ lá tới quả đều ăn được – đang dần biến thành món đặc sản khiến người thành phố không thể bỏ lỡ.
Cây bình bát dây – Đặc điểm sinh học và tên gọi đa dạng
Bình bát dây (còn gọi mảnh bát, dưa dại) là loại dây leo thân mềm, mọc hoang dại ven ruộng, kênh và bụi tre. Thân cây mảnh nhưng dai, lá xanh mỏng, khi bẻ ra có nhựa trắng nhạt – một dấu hiệu quen thuộc với người nông dân. Cây ra hoa nhỏ màu nhạt quanh năm, sau đó cho quả dài, mảnh, chỉ bằng hai ngón tay; khi chín, quả chuyển sang màu đỏ tươi.
Nhầm lẫn thường gặp với cây bình bát thân gỗ
Người tiêu dùng thường nhầm lẫn bình bát dây với bình bát thân gỗ – loài có quả to, tròn, mùi thơm nồng. Trái bình bát dây nhỏ, thon dài, màu đỏ rực rỡ nhưng ít người biết rằng chúng hoàn toàn ăn được. Sự nhầm lẫn này đã khiến nhiều người, kể cả nông dân, chưa từng thử vị quả này.
Ẩm thực quê nhà: Các cách chế biến bình bát dây
Ở miền Tây và các vùng nông thôn, bình bát dây luôn xuất hiện trong bữa cơm gia đình. Đọt non và lá non được hái sạch, rửa qua nước và luộc nhanh – giữ được độ xanh, giòn, ăn kèm mắm cá, tỏi hoặc nước mắm chua ngọt. Vị của rau không hăng, không đắng, không chát, mang lại cảm giác mát lành, thích hợp cho mọi lứa tuổi.
Canh bình bát dây là món ăn gợi nhớ nhất cho người xa quê. Thêm tôm, thịt băm, xương heo hoặc hột vịt lộn, nấu cùng một ít gia vị nhẹ, tạo nên nồi canh trong, vị thanh, giúp giảm cảm giác nặng nề trong những ngày nắng nóng.
Quả bình bát dây khi chín đỏ, vỏ mềm, ruột có vị chua nhẹ pha ngọt, thường được trẻ em hái ăn như một món ăn vặt. Khi còn xanh, quả có vị chát và ít người tiêu thụ.
Giá trị dinh dưỡng và lợi ích sức khỏe
Theo nghiên cứu của Viện Dinh Dưỡng Quốc gia, lá và đọt bình bát dây chứa hàm lượng cao vitamin C, canxi, sắt và chất xơ, hỗ trợ tiêu hoá và tăng cường hệ miễn dịch. Nhờ có nhựa trắng nhẹ, cây còn được cho là có tác dụng làm mát cơ thể, giảm cảm giác nóng bức trong mùa hè.
Từ bữa cơm nghèo đến “đặc sản” được săn đón trên thị trường đô thị
Trước đây, bình bát dây chỉ là rau dại thu hoạch tự nhiên, không có giá bán. Khi người trẻ di cư lên thành phố, ký ức về hương vị quê nhà đã tạo ra nhu cầu mới. Hiện nay, trên các chợ online, một bó bình bát dây có thể đạt giá từ 20.000 – 40.000 đồng/kg – một mức giá đáng chú ý cho một loại rau dại.
Do không có quy mô sản xuất công nghiệp, nguồn cung vẫn phụ thuộc vào mùa vụ và việc thu hoạch tự nhiên, mỗi bó rau bán ra đều mang một “hương vị hiếm” – không chỉ là thực phẩm mà còn là trải nghiệm văn hoá.
Kết luận
Giữa hàng ngàn thực phẩm hiện đại, bình bát dây giữ nguyên vẻ mộc mạc, dễ trồng, dễ ăn và hào phóng. Từ lá non, đọt mềm tới quả đỏ chín, mỗi phần của cây đều mang hương vị ngọt lành của đất và nắng gió đồng quê. Đó chính là lý do tại sao dù không sang trọng, bình bát dây vẫn đủ sức gợi nhớ và làm say mê người yêu ẩm thực – một món quà giản dị nhưng bền bỉ của làng quê Việt Nam.
