Nội dung chính
Một loạt dấu tích mới đã bật lên, giúp chúng ta xác định rõ con đường thiêng bí ẩn quanh tháp K ở Mỹ Sơn.
Bối cảnh và quy mô dự án khai quật 2025
Theo Quyết định số 2104/QĐ-BVHTTDL ngày 23/06/2025, Ban quản lý Di sản Văn hoá Mỹ Sơn phối hợp với Viện Khảo cổ học tiến hành thăm dò và khai quật trên diện tích 770 m² (khu đất giữa tháp K và nhóm tháp trung tâm) trong giai đoạn 7‑11/2025. Mục tiêu: xác định cấu trúc chưa từng được ghi nhận trong lịch sử di tích.
Tháp K – hiện vật độc đáo và những ghi chép đầu tiên
Tháp K đứng một mình ở phía tây bắc thung lũng, chưa có nhiều tài liệu mô tả. Dựa trên bản vẽ của H. Parmentier (đầu thế kỷ XX), tháp có hình chữ nhật (3,9 × 3,19 m) và được xác định thuộc thế kỷ XII‑XIII.
Theo mô tả của Parmentier: “Tháp K có hai cửa chính Đông‑Tây, được bao quanh bởi tường gạch, và có các cột góc trang trí với đường cắt ba, có thể là phần lối đi của cổng.”
Những phát hiện quan trọng từ 2017‑2025
Năm 2017‑2018, đội ngũ Ấn Độ xác định tháp K có hai cửa Đông và Tây, đồng thời phát hiện hai đoạn tường bao phía Đông dẫn tới các tháp E‑F. Các hiện vật như tượng sư tử đứng, đồ đất nung, gốm sứ được xác định niên đại thế kỷ XII.
Lần thăm dò đầu tiên (20 m²) vào tháng 6/2023 chỉ phát hiện một đoạn tường bao. Tiếp nối, tháng 3/2024, diện tích khai quật mở rộng lên 220 m², phát hiện hai đoạn tường bao kéo dài về phía Đông (hướng tới tháp E‑F).
Con đường thiêng – một kiến trúc chưa từng biết
Những lớp gạch, nền cát sỏi và các cửa/khung đá cho thấy một hệ thống đường đi nghi lễ, hoàn toàn khác với lối vào hiện nay dành cho khách tham quan. Đoạn đường phía Đông tháp K dài 75 m, hướng Đông‑Tây lệch bắc 45°, mặt cắt ngang rộng 9 m, lòng đường 7,9 m, dày 0,15‑0,20 m.
Đã xác định bốn vị trí cửa/cổng trên tường bao phía Nam; mỗi cổng có thanh đá nền với lỗ vuông (đặt trụ đá) và lỗ tròn (đặt trụ quay). Không phát hiện dấu tích tương tự ở phía Bắc.
Độ rộng lớp gạch đổ (1,2‑1,5 m) và độ dày 25‑30 cm cho thấy chúng được đổ lộn xộn vào lòng đường, không tuân theo quy luật kiến trúc thông thường.
Quy mô khai quật toàn diện (2023‑2025)
Tổng diện tích khai quật lên tới 1 010 m² qua ba mùa điền dã. Năm 2025, đội ngũ đã xác định một đoạn đường dài khoảng 170 m, kéo dài từ chân Đông tháp K tới bờ phía Tây của suối cạn. Đoạn đường được hiển thị rõ nhất hiện nay dài 132 m.
Điểm đáng chú ý: không phát hiện bất kỳ dấu tích cửa nào ở phía Bắc, trong khi phía Nam có năm cổng, chứng tỏ một lối đi nghi lễ một‑chiều.
Ý nghĩa khoa học và tôn giáo
Kết quả 2025 khẳng định con đường là “đường thiêng” – lối vào dành cho thần linh, vua chúa và tăng lữ Bà La Môn giáo. Đây là hiện tượng duy nhất trong hệ thống di tích Champa, khi một con đường dẫn sâu vào khu di tích thay vì chỉ tới cột tháp trung tâm.
Phát hiện này mở ra câu hỏi lớn: Mỹ Sơn có thể đã là hạt nhân tôn giáo của Champa suốt chiều dài lịch sử, với không gian thiêng mở rộng hoặc thu hẹp tùy theo triều đại.
K.CHI
