Nội dung chính
Bệnh nhân 35 tuổi ở Lào Cai được phát hiện sán dây dài gần 1 m trong đại tràng, nguyên nhân chính là thói quen ăn đồ sống, đồ tái kéo dài.
Tiểu sử bệnh nhân và dấu hiệu lâm sàng
Nam bệnh nhân (H.V.C.) tới khám vì cảm giác bụng thường xuyên sôi, khó chịu, đặc biệt nặng hơn khi đói. Trong vòng hai tuần, dù không thay đổi chế độ ăn, anh đã sụt cân khoảng 2 kg. Khi đi ngoài, anh thường thấy các đoạn trắng ngà giống sợi phở, một số có độ dài tới 30 cm và có khả năng di chuyển tự do.
Tiền sử ăn uống
Anh có thói quen tiêu thụ thịt bò, trâu, lợn tái, rau sống, tiết canh và lòng lợn – những thực phẩm dễ gây nhiễm ký sinh trùng đường ruột. Dựa trên các triệu chứng, bác sĩ quyết định thực hiện nội soi đại tràng.
Phát hiện qua nội soi và đặc điểm của sán
Trong quá trình nội soi, đội ngũ chuyên gia tại Trung tâm Nội soi Tiêu hóa & Thăm dò chức năng phát hiện một đoạn sán trắng ngà dài hơn 80 cm đang di chuyển trong lòng đại tràng. Kích thước lớn cho thấy bệnh nhân đã nhiễm sán trong thời gian khá dài mà không có dấu hiệu nghiêm trọng.
PGS.TS Lê Trần Anh, chuyên gia Nấm – Ký sinh trùng, cho biết mẫu bệnh phẩm chỉ là đoạn thân sán, chưa xác định được loài một cách chắc chắn, nhưng dựa trên hình thái và tiền sử ăn uống, khả năng cao là sán dây lợn.
Sán dây lợn là gì? Chu trình sống và nguy cơ
Sán dây lợn (Taenia saginata) thuộc họ sán dây, là ký sinh trùng đường ruột người. Ở Việt Nam, tỷ lệ nhiễm sán dây lợn thấp hơn sán dây bò, nhưng mức độ nguy hiểm lại cao hơn vì lợn là vật chủ trung gian.
Chu trình trong lợn và con người
- Lợn nhiễm khi ăn phải trứng sán trong môi trường ô nhiễm.
- Ấu trùng bám vào mô liên kết hoặc cơ vân của lợn, hình thành “gạo lợn”.
- Khi con người tiêu thụ thịt lợn chưa chín kỹ chứa gạo lợn, ấu trùng được giải phóng trong dạ dày, bám vào niêm mạc ruột non và phát triển thành sán trưởng thành, có thể dài tới 7 m.
Triệu chứng và biến chứng nghiêm trọng
Những người mắc sán dây lợn thường gặp các biểu hiện như:
- Đau bụng, rối loạn tiêu hoá.
- Sụt cân không giải thích được.
- Cảm giác bứt rứt, ngứa ngáy trong hậu môn.
- Xuất hiện các đoạn sán trắng ngà tự rụng trong phân.
Trong trường hợp ấu trùng xâm nhập qua đường máu (tự nhiễm hoặc nuốt trứng từ môi trường), chúng có thể di chuyển tới não, mắt, cơ hoặc các cơ quan khác, gây ra các biến chứng nặng nề như đau đầu dai dẳng, co giật, liệt, rối loạn ý thức và thậm chí đe dọa tính mạng.
Phòng ngừa và điều trị
Nguyên tắc phòng ngừa cơ bản:
- Không ăn thịt lợn tái, nem chua sống, tiết canh hoặc các món ăn chưa được nấu chín kỹ.
- Nấu thịt lợn ở nhiệt độ tối thiểu 75 °C trong ít nhất 5 phút, hoặc đun sôi trên 2 phút để tiêu diệt ấu trùng.
- Uống nước đã đun sôi hoặc lọc sạch.
- Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với động vật, phân hoặc đất.
- Đối với người chăn nuôi: quản lý chăn thả, không cho lợn tiếp xúc với môi trường bẩn, xử lý phân hợp vệ sinh và sử dụng nhà tiêu đạt chuẩn.
Đối với bệnh nhân đã nhiễm sán trưởng thành, điều trị thường dùng thuốc praziquantel hoặc niclosamide theo liều quy định, đồng thời thực hiện kiểm soát định kỳ để tránh tái nhiễm và ngăn chặn lây lan trong cộng đồng.
